สอบเทียบตาชั่งและเครื่องชั่ง: ข้อกำหนดกฎหมาย กระบวนการ และห้องแล็บ ISO 17025
ทำไมการสอบเทียบตาชั่งจึงสำคัญทั้งในแง่กฎหมายและคุณภาพ
ตาชั่งและเครื่องชั่งเป็นเครื่องมือวัดที่มีกฎหมายไทยกำกับดูแลโดยตรง — พ.ร.บ. มาตราชั่งตวงวัด พ.ศ. 2542 และกฎกระทรวงที่เกี่ยวข้อง กำหนดให้เครื่องชั่งที่ใช้ในเชิงพาณิชย์ทุกประเภทต้องได้รับการรับรองจากกรมการค้าภายใน และต้องตรวจสอบตามรอบที่กำหนด นอกจากนี้ ตาชั่งที่ใช้ในกระบวนการผลิต (โรงงานอาหาร ยา เคมีภัณฑ์) ยังต้องผ่านการสอบเทียบตามมาตรฐาน ISO 17025 เพื่อให้ใช้ได้ในการ Audit ISO/GMP
ประเภทตาชั่งและข้อกำหนดที่แตกต่างกัน
1. ตาชั่งเชิงพาณิชย์ (Trade Use)
ตาชั่งที่ใช้ในการซื้อขายสินค้า ร้านค้า ตลาดสด ซูเปอร์มาร์เก็ต ต้องได้รับ ตราประทับรับรองจากกรมการค้าภายใน (สำนักงานชั่งตวงวัด) เป็นประจำทุกปีหรือตามรอบที่กำหนด ใครฝ่าฝืนมีโทษปรับสูงสุด 40,000 บาท
2. ตาชั่งในโรงงาน/อุตสาหกรรม
ใช้ในกระบวนการผลิต QC และ Incoming Inspection ต้องสอบเทียบตาม ISO 17025 เพื่อให้ผลการวัดน่าเชื่อถือและสอบกลับได้ถึงมาตรฐานแห่งชาติ
- Analytical Balance (0.0001 g – 0.001 g) — ใช้ในห้องแล็บยา, เคมี, จ่ายยา
- Precision Balance (0.001 g – 0.1 g) — ใช้ใน QC อาหาร, ห้องแล็บ
- Industrial Scale (kg–หลายร้อย kg) — ใช้ชั่งวัตถุดิบ, สินค้า
- Checkweigher — ระบบสายพานชั่งน้ำหนักอัตโนมัติ ป้องกัน Underfill
- Platform Scale / Floor Scale — ชั่งบรรจุภัณฑ์, พาเลท
3. ตาชั่งจ่ายยา (Pharmaceutical)
ต้องสอบเทียบตาม USP/EP หรือ GMP Thailand ซึ่งกำหนดการตรวจสอบก่อนใช้ทุกวัน (Daily Verification) โดยใช้ Certified Weight ที่สอบกลับได้ถึง NIMT
กระบวนการสอบเทียบตาชั่ง ISO 17025
- ตรวจสภาพภายนอก — ความสะอาด, หน้าจอชัดเจน, ไม่มีร่องรอยชำรุด
- ตั้งศูนย์ (Zero/Tare Check) — ต้องอยู่ในสภาวะสมดุล (Leveling)
- ตรวจสอบ Repeatability — ชั่ง Calibrated Weight ซ้ำ 5–10 ครั้ง วัดความแปรปรวน
- ตรวจสอบ Eccentricity (Off-center Load) — ชั่ง Weight ที่ตำแหน่งต่างกันบนถาดชั่ง
- ตรวจสอบ Linearity — ชั่ง Weights หลายขนาดตลอดช่วง Capacity
- คำนวณ Error และ Uncertainty — เปรียบเทียบกับ OIML R 76 หรือ NIST HB 44
Class ของ Weights ที่ต้องใช้ในการสอบเทียบ
ISO/IEC 17025 กำหนดว่า Weights ที่ใช้สอบเทียบต้องมีความแม่นยำสูงกว่าตาชั่งที่กำลังสอบเทียบอย่างน้อย 3–10 เท่า ตาม OIML R 111:
| Class ของ Weights | ใช้สอบเทียบตาชั่งประเภท |
|---|---|
| E1, E2 | Analytical Balance, Reference Standards |
| F1, F2 | Precision Balance, ห้องแล็บ QC |
| M1, M2 | Industrial Scale, Checkweigher |
| M3 | Rough Weighing, รับ-ส่งสินค้า |
ความถี่ที่แนะนำ
- Analytical Balance (ห้องแล็บ) — Daily Check ด้วย Certified Weight; สอบเทียบเต็มรูปแบบ 6 เดือน–1 ปี
- Industrial Scale (โรงงาน) — สอบเทียบ 6 เดือน–1 ปี ขึ้นอยู่กับความถี่การใช้และผลก่อนหน้า
- ตาชั่งเชิงพาณิชย์ — ตามรอบที่กรมการค้าภายในกำหนด (ทั่วไปทุก 2 ปี)
ค้นหาห้องแล็บสอบเทียบตาชั่ง ISO 17025
ค้นหาห้องแล็บที่มีขอบข่ายการสอบเทียบมวลและน้ำหนักที่ได้รับการรับรอง ทั้งสำหรับ Analytical Balance ในห้องแล็บยาและ Industrial Scale ในโรงงาน