สอบเทียบ Torque Wrench (ประแจขันแรงบิด): คู่มือสำหรับโรงงานยานยนต์และอุตสาหกรรม
ทำไม Torque Wrench ในโรงงานยานยนต์ต้องสอบเทียบทุก 6 เดือน
การขันยึดชิ้นส่วนยานยนต์ด้วยแรงบิด (Torque) ที่ถูกต้องคือความแตกต่างระหว่างรถที่ปลอดภัยและรถที่อาจเกิดอุบัติเหตุ น็อตที่ขันแน่นเกินไปอาจทำให้สลักเกลียวขาดหรือชิ้นส่วนร้าว น็อตที่ขันหลวมเกินไปอาจหลวมขณะใช้งาน ทั้งสองกรณีอาจนำไปสู่การเรียกคืนผลิตภัณฑ์ (Product Recall) ที่มีค่าใช้จ่ายสูงมาก
มาตรฐาน IATF 16949 ข้อกำหนด 7.1.5.1 กำหนดให้ Torque Wrench ทุกด้ามที่ใช้ในสายการผลิตต้องมีใบรับรองสอบเทียบที่ยังไม่หมดอายุ
ประเภท Torque Wrench และ Torque Tool ที่พบในโรงงาน
1. Click-type Torque Wrench
ประแจแรงบิดแบบ Click ที่ส่งเสียงดัง "คลิก" เมื่อถึงค่าแรงบิดที่ตั้งไว้ ชนิดที่พบมากที่สุดในโรงงาน ต้องสอบเทียบที่ขั้นต่ำ 20%, 60% และ 100% ของ Full Scale
2. Beam-type Torque Wrench
ประแจที่มีสเกลแสดงค่าแรงบิดโดยตรง ต้องสอบเทียบโดยวัดค่าที่อ่านได้เทียบกับ Reference Torque Transducer
3. Digital Torque Wrench / Electronic Torque Wrench
แสดงค่าแรงบิดแบบดิจิทัล บางรุ่นมีหน่วยความจำบันทึกข้อมูล ต้องสอบเทียบทั้ง Mechanical และ Electronic ส่วน
4. Pneumatic / Electric Torque Tools (Power Tools)
ประแจลม/ไฟฟ้าที่ใช้ในสายการประกอบ ต้องสอบเทียบด้วย Torque Analyzer ที่ออกแบบสำหรับ Dynamic Torque Measurement
5. Torque Screwdriver
ใช้สำหรับงานละเอียด เช่น การขันสกรูในชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ ต้องสอบเทียบด้วย Torque Tester ช่วงต่ำ
กระบวนการสอบเทียบ Torque Wrench มาตรฐาน (ตาม ISO 6789)
มาตรฐาน ISO 6789 (Tools for the tightening of bolted joints — Hand torque tools) เป็นมาตรฐานหลักที่ใช้ในการสอบเทียบ Torque Wrench ทั่วโลก
ISO 6789-1: Torque Wrench ประเภทแสดงค่า (Indicating)
เช่น Beam-type, Digital Torque Wrench
- วัดที่ 20%, 60%, 100% ของ Nominal Torque
- ทำซ้ำ 5 ครั้งต่อจุด
- คำนวณ Mean, Standard Deviation, และ Expanded Uncertainty
- เกณฑ์: ± 4% ของ Nominal Value (ตาม Accuracy Class)
ISO 6789-2: Torque Wrench ประเภท Limiting (Click-type)
- ตั้งค่า Setting ที่ 20%, 60%, 100%
- กดจนได้ยินเสียง Click วัดค่าแรงบิดที่ใช้ ทำซ้ำ 5 ครั้ง
- คำนวณค่าเฉลี่ยและเปรียบเทียบกับ Setting Value
- เกณฑ์: ± 4% หรือตามที่ผู้ผลิตระบุ
ความถี่ที่แนะนำสำหรับโรงงานยานยนต์
| สถานการณ์ | ความถี่ |
|---|---|
| Torque Wrench ในสายการผลิตทั่วไป | ทุก 6 เดือน |
| หลังการตกหล่น (Drop) หรือกระแทกรุนแรง | ทันทีก่อนนำกลับมาใช้ |
| หลังใช้งานครบ 5,000 ครั้ง (บางมาตรฐาน) | ส่งสอบเทียบก่อนใช้ต่อ |
| Safety Critical Applications (เช่น ล้อรถ, เครื่องยนต์) | ทุก 3 เดือน หรือมากกว่า |
Tag สีสำหรับระบุสถานะ Torque Wrench
โรงงานที่มีระบบควบคุมเครื่องมือที่ดีจะใช้ Tag สีระบุสถานะ:
- สีเขียว — ผ่านการสอบเทียบ ใช้งานได้
- สีเหลือง — ใกล้ถึงกำหนดสอบเทียบ (ภายใน 30-60 วัน)
- สีแดง — หมดอายุ หรือไม่ผ่านการสอบเทียบ — ห้ามใช้
ค้นหาห้องแล็บสอบเทียบ Torque Wrench ISO 17025
ค้นหาห้องแล็บที่มีขอบข่าย Torque Calibration ที่ได้รับการรับรอง ISO 17025 ทั้งแบบ Static Torque และ Dynamic Torque (Power Tools)