สอบเทียบ Pressure Gauge คู่มือฉบับสมบูรณ์: วิธีการ มาตรฐาน และห้องแล็บที่ถูกต้อง
ทำไม Pressure Gauge ต้องสอบเทียบเป็นประจำ
Pressure Gauge ประเภท Bourdon Tube เป็นเครื่องมือที่พบมากที่สุดในโรงงานไทย ตั้งแต่ระบบไอน้ำ ไฮดรอลิก ลม และกระบวนการเคมี แต่ด้วยโครงสร้างที่เป็นท่อโลหะบาง ๆ ที่โค้งงอตามแรงดัน ทำให้ค่าที่แสดงสามารถเบี่ยงเบนไปตามเวลา โดยเฉพาะเมื่อมีการกระแทก แรงดันเกิน (Over-pressure) หรือการสั่นสะเทือนสม่ำเสมอ
หากใช้ Pressure Gauge ที่ค่าผิดพลาดในการควบคุมกระบวนการ ผลที่ตามมาอาจร้ายแรง ตั้งแต่คุณภาพผลิตภัณฑ์ต่ำจนถึงความเสี่ยงด้านความปลอดภัย
ประเภทของ Pressure Gauge และวิธีการสอบเทียบ
1. Bourdon Tube Pressure Gauge (ทั่วไปที่สุด)
- หลักการทำงาน: ท่อรูปตัว C หรือ Spiral ที่โค้งออกเมื่อรับแรงดัน ส่งผ่านกลไกเฟืองให้เข็มหมุน
- ความแม่นยำทั่วไป: Class 1.0, 1.6, 2.5 (ค่าคลาดเคลื่อนสูงสุดเป็น % ของ Full Scale)
- วิธีสอบเทียบ: ใช้ Deadweight Tester หรือ Pressure Calibrator มาตรฐาน เปรียบเทียบค่าที่แสดงกับแรงดันอ้างอิงในหลายจุด
2. Pressure Transmitter / Transducer
- หลักการทำงาน: แปลงแรงดันเป็นสัญญาณไฟฟ้า (4-20 mA หรือ 0-10V)
- ความแม่นยำ: สูงกว่า Bourdon Tube มาก (0.1% หรือดีกว่า)
- วิธีสอบเทียบ: ต้องสอบเทียบทั้งส่วนแรงดันและส่วนสัญญาณไฟฟ้า
3. Differential Pressure Transmitter
- ใช้วัดความต่างของแรงดัน เช่น การวัด Flow Rate จากค่า ΔP
- สอบเทียบโดยการจ่าย Differential Pressure ที่รู้ค่าและวัดสัญญาณ Output
ขั้นตอนการสอบเทียบ Pressure Gauge มาตรฐาน
- ตรวจสภาพภายนอก — รอยแตก, กระจกบิ่น, ตัวเลขชัดเจน, ไม่มีสิ่งแปลกปลอมในท่อ
- ตรวจสอบเข็มที่ศูนย์ (Zero Check) — ก่อนต่อแรงดัน เข็มต้องอยู่ที่ศูนย์ (หรือ Lower Stop)
- เชื่อมต่อกับ Pressure Standard — Deadweight Tester, Digital Pressure Calibrator หรือ Reference Gauge ที่ได้รับการสอบเทียบ
- วัดขาขึ้น (Ascending) — เพิ่มแรงดันจาก 0 ถึง Full Scale ทีละจุด บันทึกค่าที่ Gauge แสดง
- วัดขาลง (Descending) — ลดแรงดันจาก Full Scale กลับมา 0 บันทึกค่า (ตรวจ Hysteresis)
- คำนวณ Error และ Hysteresis — เปรียบเทียบกับ Tolerance ตาม Class
- ออกใบรับรอง — ระบุจุดที่วัด, ค่าที่แสดง, ค่าอ้างอิง, Error, Uncertainty, สภาวะแวดล้อม
มาตรฐานที่ใช้ในการสอบเทียบ Pressure Gauge
- JCGM 100:2008 (GUM) — แนวทางการประเมินค่าความไม่แน่นอน
- OIML R 110 — มาตรฐานสำหรับ Elastic Pressure Gauges
- IEC 60770 — สำหรับ Transmitters ในกระบวนการอุตสาหกรรม
- DKD-R 6-1 (PTB Germany) — แนวทางที่ห้องแล็บไทยหลายแห่งอ้างอิง
คำถามที่พบบ่อยก่อนส่ง Pressure Gauge สอบเทียบ
ต้องส่งสอบเทียบทุกกี่เดือน?
ไม่มีตัวเลขตายตัว ขึ้นอยู่กับ: ความสำคัญของการใช้งาน, ความถี่การใช้, ประวัติการสอบเทียบก่อนหน้า โดยทั่วไป Pressure Gauge ในกระบวนการวิกฤต: ทุก 6 เดือน, ในกระบวนการทั่วไป: ทุก 1 ปี
Pressure Gauge ที่ค่าผิดไปเกิน Tolerance ยังใช้ได้ไหม?
ไม่ได้ ต้องถอดออกจากการใช้งาน (Tag สีแดง "DO NOT USE") และส่งปรับแต่งหรือซ่อมก่อน จากนั้นต้องสอบเทียบใหม่ก่อนนำกลับมาใช้
On-site หรือส่งเข้าแล็บ ดีกว่ากัน?
ขึ้นอยู่กับ: ถ้า Gauge ถอดออกง่ายและแล็บอยู่ใกล้ — ส่งเข้าแล็บจะแม่นยำกว่าเพราะสภาวะแวดล้อมควบคุมได้ดีกว่า ถ้า Gauge ติดตั้งในระบบและถอดออกยาก หรืออยู่ห่างไกล — On-site จากแล็บที่มีอุปกรณ์พกพาได้จะสะดวกกว่า
ค้นหาห้องแล็บสอบเทียบ Pressure Gauge ที่ได้รับการรับรอง ISO 17025
ThaiLabHub รวบรวมห้องแล็บที่มีขอบข่าย (Scope) การสอบเทียบความดันที่ได้รับการรับรองทั่วประเทศ